जागरुक जानुका

  ‘कतै पढेकी थिएँ, अमेरिकाको न्युयोर्कमा एक दिनमा हुने अपराध जापानमा वर्ष दिनमा पनि हुँदैन,’ जापानको सिजुओका विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेकी जानुका निरौलाले भनिन्, ‘जापानी कामप्रति एकदमै लगनशील हुन्छन् । उनीहरू कामलाई मात्रै पूजा गर्छन् ।’ सात वर्ष बस्दा निरौलाले जापानलाई नजिकबाट नियालिन् । काठमाडौँको बागबजारमा रहेको पद्मकन्या क्याम्पसमा अध्याप...

नाम्चेमा भरियाका लागि छुट्टै होटल

दीपेन्द्र राई त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूलाई सधैँ रिस उठ्थ्यो । ‘यो ठाउँका मानिससँग मानवीय संवेदना छैन,’ उनीहरू यस्तै सोच्थे । उनीहरूको आरोप थियो, ‘यो ठाउँ हाम्रा लागि वैरी हो ।’ परिस्थिति बदलिएको छ । परिस्थिति बदलिएपछि उल्लिखित आरोप–प्रत्यारोप सुन्न परोइन अचेल । यहाँका मानिससँग मानवीय संवेदना छैन भन्न पनि छाडिसके उनीहरूले । अनि उनीहरूले भन्न छाडे– यो ठाउँ हाम्रा लागि वैरी हो भनेर । अचम्म † हिजोसम्...

दमकमा हङकङ

एक व्यवसायीले तीनजनालाई रोजगारी दिनु भनेको सानो काम होइन । प्रत्येक व्यवसायीले तीनजनालाई रोजगारी दिने हो भने देशमा बेरोजगारका संख्या घट्नु त छँदै छ, रिनपान गरेर वैदेशिक रोजगारीमा भौँतारिनु पर्दैन । दमक, झापाकी कमला राईले हङकङ व्युटीपार्लर सञ्चालनमा ल्याई तीनजनालाई रोजगारी दिएकी छन् । आफ्नै घर–आँगनमा रोजगारी पाउनु भनेको अहोभाग्य नै हो । घरकै खाना र खाजा खाएर रोजगारी पाउनुलाई त्यत्तिकै सुखद मान...

७३ वर्षअघि ५ रुपैयाँमा बनेको घर

दीपेन्द्र राई हिजोआज पाँच रुपैयाँमा कालो चिया (ब्ल्याक टी) सम्म आउँदैन । तर, आजभन्दा ७३ वर्षअघि त्यही ५ रुपैयाँमा (हेर्नुहोस् तस्बिरको) घर बन्थ्यो । सुन्दा अचम्म लाग्छ । तर, यो सत्य हो । संवत् २००० सालमा बनेको तस्बिरको घर ५ रुपैयाँमा बनेको घरभेटी जयबहादुर राईले बताए । खोटाङको दुर्छिम गाउँ विकास समिति वडा नम्बर १ साल्तेम्मामा रहेको यो घर २००० पुसमा थालेर फागुनमा सकिएको घरभेटी राईले सुनाए । यो घर ...

जनजाति प्रतिष्ठान विघटन गर्न खोजेको भन्दै जनजाति आक्रोशित

काठमाडौं । नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघले आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान विघटन नगर्न माग गरेको छ । आदिवासी जनजातिको सांस्कृतिक, भाषिक, शैक्षिक विकासका लागि स्थापित प्रतिष्ठान सरकारले विघटन गर्न खोजेको भन्दै महासंघले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएको हो । काठमाडौंमा पत्रकार सम्मेलन गर्दै महासंघले प्रतिष्ठान आदिवासी जनजातिको हकहितका लागि महत्वपूर्ण निकाय भएको भन्दै विघटन नगर्न महासंघ अध्यक्ष ज...

मादक पदार्थ नपाइने होटल

होटल पनि समावेशी ? सुन्दा अचम्म लाग्ला । सोलुखुम्बुको जुबु सुकेपोखरीमा समावेशी होटल सञ्चालनमा आएको झन्डै २० वर्ष हुन लागेको छ । रत्नमाया मगर, मेनुका बस्नेत र सुन्दरीमाया तामाङले होटल सञ्चालनमा ल्याएका हुन् । समावेशी होटल सञ्चालनमा आउनुअघि सुकेपोखरीमा चिया खाने पसलसम्म थिएन । होटल सञ्चालनमा ल्याउनुको उद्देश्यबारे स्पष्ट पार्दै केरुङ–४ सोलुखुम्बुकी रत्नमाया मगरले सुनाइन्, ‘हामीले होटल सञ्चालन गर्नु...

डेढ सय घरको छानो एउटै रङको

दीपेन्द्र राई घर बनाउँदा हरियो रङकै छानो छाउनुपर्छ भन्ने छैन । तर, सोलुखुम्बुको खुम्जुङ र खुन्दे गाउँमा घरको छानो हरियो रङकै हुनुपर्छ । यो अनिवार्य सर्त हो । स्थानीयले यो सर्त पालना गर्नैपर्छ । र, गर्दै पनि आएका छन् । तसर्थ, खुम्जुङ र खुम्जुङसँगैका सीमावर्ती गाउँ खुन्देवासीका घरको छानो एकै रङका बन्न पुगे । खुम्जुङ र खुन्देमा डेढ सय घर धुरी रहेका छन् । डेढ सय घरका छानो एकै रङको बनेपछि गाउँको रूप ...

सयन्द्रको सपना साकार : हलेसीमा किरात संग्रहालय

दीपेन्द्र राई हलेसी किरात, बौद्ध र हिन्दु धर्मावलम्बीको पवित्र स्थल मानिन्छ । हलेसी आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक सालिन्दा बढ्दै गएका छन् । यहाँ आइपुगेकालाई पद्मसम्भवले यहाँ दिव्य १२ वर्ष तपस्या गरेको कथा सुनाइन्छ । गुम्बा घुमाइन्छ । हिन्दु धर्मावलम्बीले हलेसीमा रहेको गुफालाई हिन्दुकरण गरी सुनाउने गरिन्छ । तर, किरातले के सुनाउने, के देखाउने ? हलेसी–६ कात्तिकेका सयन्द्र राईलाई पहिलेदेखि यही कुरा ...

दुर्गगका डाक्टरद्वारा सालिन्दा दुई सयको हाड जोडजाड

दीपेन्द्र राई दुख–बिमार पर्दा उपचारका लागि अस्पताल जानु स्वाभाविकै मानिन्छ । उपचारका लागि बिरामी लिएर अस्पताल पुग्दा चिकित्सकले नै सामान्य मानिसकहाँ पठाए भनेचाहिँ तपाईं के गर्र्नुहुन्छ ? डाक्टरले पठाएको व्यक्तिकहाँ जानुहुन्छ ? नगएर के गर्नु ? बिरामी निको पार्नु छ भने चिकित्सकले पठाएको व्यक्तिकहाँ जानैपर्छ । जिल्ला अस्पताल खोटाङले उपचार गर्न नसकेका बिरामी रामबहादुर अधिकारीकहाँ पठाउने गर्छन् । हा...

जाँतो पिँध्न खेताला

दीपेन्द्र राई धेरै खेतबारी हुनेले बालीनाली लगाउन र उकेर्न (उठाउन) खेताला लगाउने परम्परा गाउँघरतिर हिजोआज पनि कायमैै छ । तर, जाँतो पिँध्नसमेत खेताला लगाउने परम्परा भने विरलै सुन्न पाइन्छ । सोलुखुम्बु सदरमुकाम सल्लेरीदेखि १९ कोष दूरीमा रहेको गुदेलस्थित चाचालुङमा जाँतो पिँध्न खेताला लगाउने गरिन्छ । कुटानी–पिसानीका लागि जाँतोमै भर पर्ने यहाँका स्थानीय परापूर्वकालदेखि जाँतो पिँध्न खेताला लगाउँदै आ...